← Alle klachtenTrauma

PTSS: symptomen, oorzaken en behandeling

Een ingrijpende ervaring laat je niet los. Herbelevingen, nachtmerries, vermijding. Je lichaam en geest blijven reageren alsof het gevaar er nog is. Dat is PTSS.

Boek een intakegesprek

Wat is PTSS?

PTSS staat voor posttraumatische stressstoornis. Het ontstaat wanneer een traumatische ervaring niet verwerkt wordt en het brein en lichaam blijven reageren alsof de dreiging nog aanwezig is. Herbelevingen, nachtmerries, hyperwaakzaamheid en vermijdingsgedrag zijn de kenmerkende gevolgen.

Circa 10% van de mensen die een traumatische ervaring doormaakten, ontwikkelt PTSS. Of je PTSS ontwikkelt, hangt af van zowel de aard van het trauma als je persoonlijke kwetsbaarheid en de beschikbare steun.

Wetenschappelijke basis: Het DSM-5 definieert PTSS als een stoornis die ontstaat na blootstelling aan werkelijk of dreigend overlijden, ernstige verwonding of seksueel geweld (A-criterium). EMDR en Trauma-Focused CGT zijn de meest effectief bewezen behandelingen (ISTSS, 2018).
In cijfers
11,1% van de Nederlanders krijgt ooit PTSS; op dit moment heeft 1,3% de aandoening
Voorkomen
Vrouwen 2× vaker PTSS na vergelijkbaar trauma
Man / vrouw
Kan op elke leeftijd ontstaan; afhankelijk van aard en tijdstip van het trauma
Leeftijd
EMDR en traumagerichte CGT zijn de best onderbouwde behandelingen (WHO, 2013)
Gemiddeld 5–7 jaar tussen trauma en hulpzoeken
Behandelingsduur: EMDR: gemiddeld 6–12 sessies bij enkelvoudig trauma; traumagerichte CGT: 8–12 sessies (Bisson et al. 2013, Cochrane Review · WHO 2013)
Bron: Hoeboer e.a., Epidemiologie van trauma, PTSS en complexe PTSS in Nederland, Tijdschrift voor Psychiatrie (onderzoek 2023, 1.690 volwassenen) · WHO (2013) · Trimbos Richtlijn PTSS (2022) (2023)

Wanneer spreek je van een traumatische gebeurtenis?

Niet elke schokkende ervaring leidt per definitie tot PTSS. De DSM-5 omschrijft het A-criterium als blootstelling aan een of meerdere van de volgende situaties:

✓Direct meemaken van werkelijk of dreigend overlijden, ernstige verwonding of seksueel geweld
✓Getuige zijn van bovenstaande gebeurtenissen bij anderen
✓Horen dat iemand die dicht bij je staat iets ergs heeft meegemaakt (bij overlijden geldt dit alleen als de dood plotseling of door geweld is gekomen, niet door ziekte)
✓Herhaald of intens blootgesteld zijn aan confronterende details van traumatische gebeurtenissen (bijv. bij eerste hulpverleners of politie)

Voorbeelden: verkeersongevallen, geweld, seksueel misbruik, rampen, oorlogshandelingen, levensbedreigende ziektes, verlies van een kind.

Let op: Emotioneel ingrijpende ervaringen zoals scheiding, verlies of pesten voldoen mogelijk niet aan het A-criterium, maar kunnen toch aanleiding zijn voor therapie bij aanhoudende klachten.

Symptomen

De klachten van PTSS vallen in vier groepen.

Herbeleving

Flashbacks, nachtmerries, opdringende herinneringen, lichamelijke reacties bij triggers.

Vermijding

Vermijden van gedachten, gevoelens of situaties die aan het trauma doen denken.

Negatieve cognitie en stemming

Schuldgevoelens, schaamte, somberheid, gevoelens van vervreemding, verlies van interesse.

Verhoogde prikkelbaarheid

Hyperwaakzaamheid, overdreven schrikreacties, concentratieproblemen, slaapproblemen, agressie.

Zwaardere vorm

Complexe PTSS (C-PTSS)

Wanneer trauma langdurig en herhaaldelijk heeft plaatsgevonden, vaak al in de kindertijd (mishandeling, verwaarlozing, onveilige hechting), kan er complexe PTSS ontstaan. Naast de gewone PTSS-klachten zijn er drie extra domeinen aangedaan:

Emotieregulatieproblemen

Snel overspoeld door emoties, moeite met kalmeren, extreme reacties op stress.

Negatief zelfbeeld

Diepgeworteld gevoel onwaardig, slecht of ongeliefd te zijn.

Interpersoonlijke problemen

Moeite met vertrouwen, grenzen stellen, dicht bij anderen zijn of anderen op afstand houden.

Dissociatie bij (C-)PTSS

Bij heftige PTSS kan dissociatie optreden: het gevoel dat je jezelf van buiten bekijkt (depersonalisatie) of dat de wereld niet echt is (derealisatie). Het brein beschermt zichzelf door bewustzijn gedeeltelijk los te koppelen van het trauma.

Soms vergeten mensen ook delen van het trauma. Dit heet verdringing. Het is een beschermingsmechanisme, geen onbetrouwbaarheid.

Behandeling

De behandeling hangt af van het type trauma en of er sprake is van C-PTSS.

EMDR

Eerste keuze

De meest toegepaste traumabehandeling. Je herinnert je het trauma terwijl je aandacht richt op een afwisselende stimulus (oogbewegingen, tik). Dit onderbezet het werkgeheugen en activeert het verwerkingssysteem.

Trauma-Focused CGT

Eerste keuze

Cognitieve herstructurering van traumatische herinneringen en graduele exposure aan de traumatische inhoud.

Schematherapie

Bij C-PTSS

Bij C-PTSS: werken aan de diepe overtuigingen en vroege maladaptieve schema's die zijn ontstaan door langdurig trauma.

EMDR met stabilisatiefase

Bij C-PTSS

Bij C-PTSS wordt traumaverwerking voorafgegaan door een stabilisatiefase om draagkracht op te bouwen.

Wanneer is het tijd om hulp te zoeken?

Je hoeft het niet tot crisis te laten komen. Als je leven beperkt wordt door wat je hebt meegemaakt, is dat reden genoeg. Een paar signalen:

✓Je hebt herbelevingen of nachtmerries over een ingrijpende ervaring
✓Je vermijdt plaatsen, situaties of mensen die aan het trauma herinneren
✓Je bent hyperalert of schrikachtig, ook als er geen echte dreiging is
✓Je voelt je somber, afgestompt of los van anderen

Veelgestelde vragen

Kan je volledig herstellen van PTSS?
Ja. Met bewezen behandelingen (EMDR, TF-CGT) bereiken de meeste mensen significant herstel. Bij C-PTSS duurt het langer maar is verbetering ook goed mogelijk.
Hoe lang duurt een PTSS-behandeling?
Afhankelijk van de ernst. Een enkelvoudig trauma kan in 6-12 EMDR-sessies verwerkt worden. C-PTSS vraagt doorgaans een langer traject.
Moet je het trauma in detail bespreken?
Bij EMDR hoef je het niet volledig te vertellen. De techniek werkt ook als je het trauma slechts gedeeltelijk activeert. Dat maakt het voor velen toegankelijker.
Wordt PTSS-behandeling vergoed?
Behandeling via een BIG-geregistreerde hulpverlener valt deels onder de basiszorgverzekering. De bemiddelingskosten van PsyIntake zijn geen zorg en worden niet vergoed. Vraag bij de hulpverlener na wat vergoed wordt.

Bij crisis: bel direct 113 of 0800-0113

Heb je gedachten om jezelf iets aan te doen? Bel 113 Zelfmoordpreventie (24/7, gratis). Je kunt ook naar de huisartsenpraktijk of de huisartsenpost. Je hoeft dit niet alleen te dragen.

Gerelateerde klachten

Je hoeft het trauma niet opnieuw te beleven om hulp te vragen. Een eerste gesprek gaat over jou, nu, niet over wat er toen is gebeurd.

Herken je jezelf hierin?

Via de huisarts wacht je gemiddeld 6 maanden. Via PsyIntake plan je direct.

Intakegesprek: €195 (eenmalig, niet vergoed door verzekering)

Bron: DSM-5, APA · Van der Kolk (2014), The Body Keeps the Score · ISTSS Treatment Guidelines 2018

Passende behandelingen

Behandelvormen die hierbij helpen

Lees hoe deze bewezen behandelingen werken. Welke bij jou past, bepaal je samen met je hulpverlener tijdens de intake.

EMDRImaginaire exposureNarratieve exposure

Zoek een gespecialiseerde hulpverlener

Hulp per stad

AlmereAmersfoortAmsterdamArnhemBarneveldBredaDen HaagEindhovenGroningenNijmegenRotterdamTilburgUtrecht
Alle steden bekijken →

Waar zoek je precies naar?

Een psycholoog zonder wachtlijstZonder verwijsbrief naar een psycholoogWat een psycholoog kost als je zelf betaaltHulp buiten je zorgverzekering omEen psycholoog in de avond of het weekendOnline een psycholoog sprekenHoe lang de wachtlijsten in de GGZ zijnZelf nagaan wat er speelt

Weet je niet zeker welke hulp je nodig hebt?

Doe de zelftest

Beantwoord een paar vragen over jouw klachten en ontdek welke hulpverlener het beste bij jou past.

Doe de zelftestAlle klachten