Welke therapie past bij jou?

Wat is het?

Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een wetenschappelijk onderbouwde behandeling die uitgaat van de nauwe samenhang tussen denken, voelen en doen. Niet-helpende denkpatronen kunnen leiden tot emotionele problemen en tot gedrag dat de klachten in stand houdt. Bij angst denk je bijvoorbeeld 'dit gaat fout', bij somberheid 'ik doe er niet toe'. CGT helpt je die patronen te herkennen en te doorbreken: niet met positief denken, maar door je gedachten te onderzoeken en te toetsen aan de werkelijkheid.

Hoe werkt het?

CGT combineert twee sporen. In het cognitieve deel onderzoek je welke gedachten je klachten voeden en daag je onrealistische of belemmerende overtuigingen uit. In het gedragsdeel oefen je met nieuw gedrag via concrete opdrachten die passen in je dagelijks leven. Zo verandert stap voor stap zowel hoe je denkt als wat je doet. Gemiddeld zijn er 8 tot 20 sessies nodig.

Wat is het?

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is een bewezen effectieve therapie voor mensen die last blijven houden van de gevolgen van een ingrijpende ervaring, zoals een ongeval, seksueel geweld of een geweldsincident. Vereniging EMDR Nederland noemt EMDR de eerste keus bij een posttraumatische stressstoornis. Een herinnering die niet verwerkt is, blijft zich opdringen: in nachtmerries, verhoogde waakzaamheid, concentratieproblemen, vermijding of gevoelens van schuld en schaamte. EMDR helpt je brein die herinnering alsnog te verwerken, zodat hij zijn emotionele lading verliest.

Hoe werkt het?

Je haalt de nare herinnering terug en doet tegelijk een afleidende taak: je volgt de hand van de therapeut met je ogen, of je hoort via een koptelefoon afwisselend links en rechts een geluid, soms met lichte tikjes op je handen. Die dubbele taak belast je werkgeheugen, waardoor er weinig ruimte overblijft voor de herinnering. Daardoor vervaagt hij, wordt hij minder scherp en verliest hij zijn kracht: hij voelt daarna als een gewone, vervelende herinnering in plaats van iets dat nú gebeurt. Hoeveel sessies nodig zijn, hangt af van de hoeveelheid en complexiteit van de trauma's en is vooraf lastig in te schatten; dat bespreek je samen met je therapeut.

Wat is het?

ACT (Acceptance and Commitment Therapy) is een derde generatie gedragstherapie. Het doel is niet om klachten weg te werken, maar om psychologisch flexibel te worden: soepel omgaan met wat er in je omgaat en tegelijk investeren in wat voor jou echt belangrijk is, oftewel van klacht naar veerkracht. Gedachten en gevoelens hoef je niet te bestrijden; je leert er anders mee omgaan en er ruimte aan te geven.

Hoe werkt het?

ACT werkt aan zes vaardigheden die samen psychologische flexibiliteit vormen: acceptatie, defusie (afstand nemen van je gedachten), contact met het hier en nu, het observerende zelf, helder krijgen wat je waarden zijn, en toegewijd handelen richting een waardevol leven. Je oefent hiermee in gesprekken en met ervaringsoefeningen, ook wanneer het moeilijk is.

Wat is het?

Angst houdt zichzelf in stand door vermijding: wat je uit de weg gaat, blijft eng. Je brein krijgt zo nooit de kans om te ontdekken dat de situatie veiliger is dan hij voelt. Exposure betekent blootstelling: onder begeleiding van je therapeut ga je stap voor stap de situaties aan die je vermijdt. Je wordt niet in het diepe gegooid, je oefent in een tempo dat bij jou past. Exposure is een kernonderdeel van cognitieve gedragstherapie en volgens de GGZ-richtlijn de eerste keus bij angst- en dwangstoornissen.

Hoe werkt het?

Samen met je therapeut breng je in kaart welke situaties je vermijdt en bouw je een oefenladder op, van makkelijk naar moeilijk. Je oefent in het echt (in vivo), in je verbeelding (imaginair) of met lichamelijke sensaties, en je blijft in de situatie tot je merkt dat de angst houdbaar is en zakt. Bij dwangklachten komt daar responspreventie bij: de situatie opzoeken zonder de dwanghandeling uit te voeren. Elke geslaagde oefening is een nieuwe leerervaring voor je brein. Het aantal sessies hangt af van de klacht en bepaal je samen met je therapeut.

Wat is het?

Sommige patronen zitten diep. Je weet bijvoorbeeld allang dat je jezelf wegcijfert, te hoge eisen stelt of steeds in dezelfde soort relaties belandt, maar het lukt niet om het anders te doen. Schematherapie richt zich op die hardnekkige patronen, schema's genoemd: gevoelige plekken die vroeg in je leven zijn ontstaan doordat basisbehoeften als veiligheid, verbondenheid of waardering onvoldoende vervuld werden. De therapie is vooral bedoeld voor persoonlijkheidsstoornissen en voor terugkerende of langdurige depressie, en is juist geschikt als kortere behandelingen onvoldoende hielpen.

Hoe werkt het?

Je onderzoekt samen met je therapeut welke schema's en gemoedstoestanden (modi) jouw leven sturen en waar ze vandaan komen. Schematherapie combineert cognitieve en gedragsmatige technieken met ervaringsgerichte oefeningen, zoals imaginatie en de meerstoelentechniek, waarmee oude ervaringen alsnog een andere lading krijgen. Ook de band met je therapeut is onderdeel van de behandeling: daarin oefen je met vertrouwen, grenzen aangeven en je eigen behoeften serieus nemen. Schematherapie is een langere behandeling: volgens de Vereniging voor Schematherapie zijn minimaal 25 sessies nodig, meestal wekelijks en vaak verspreid over een tot enkele jaren.

Wat is het?

Als emoties razendsnel hoog oplopen en moeilijk te reguleren zijn, kan het dagelijks leven een gevecht worden: heftige stemmingswisselingen, impulsieve beslissingen, conflicten, of jezelf beschadigen om spanning kwijt te raken. Dialectische gedragstherapie (DGT), ontwikkeld door Marsha Linehan, is speciaal voor deze problemen ontworpen. De kern is dialectisch: je leert jezelf en je gevoelens te accepteren zoals ze nu zijn, en tegelijk werk je aan verandering. Die twee sluiten elkaar niet uit, ze hebben elkaar juist nodig.

Hoe werkt het?

DGT combineert individuele therapie met een vaardigheidstraining, meestal in een groep. Je traint vier vaardigheden: oplettendheid (mindfulness), emoties reguleren, een crisis doorstaan zonder schade aan te richten, en effectief omgaan met anderen. Tussen de sessies door kun je vaak telefonisch overleggen als het spannend wordt, zodat je de nieuwe vaardigheden juist op die momenten oefent. Een DGT-traject duurt doorgaans een half jaar tot een jaar, soms langer. Onderzoek laat zien dat zelfbeschadiging en suïcidepogingen afnemen en dat minder mensen de behandeling voortijdig stoppen.

Wat is het?

Hoe het gaat in je relaties, bepaalt voor een groot deel hoe je je voelt. IPT onderzoekt de verbinding tussen jouw klachten en wat er speelt in je relaties. Dat kan zijn: rouw na verlies, conflicten, veranderingen in je leven of het gevoel nergens bij te horen. Door dat te begrijpen, verbeter je je stemming van binnenuit.

Hoe werkt het?

IPT heeft een vaste structuur van 12 tot 16 sessies. Je brengt in kaart welke relationele thema's samenhangen met jouw klachten. Daarna oefen je met communicatie, het stellen van grenzen en het navigeren door veranderingen, stap voor stap.

Wat is het?

EFT-Relatietherapie (Emotionally Focused Therapy) is een effectieve vorm van relatietherapie die draait om de emoties en de communicatie tussen jou en je partner. De methode is ontwikkeld door dr. Sue Johnson. Achter veel conflicten zit een hechtingsbehoefte: 'ben ik belangrijk voor jou?', 'ben jij er als ik je nodig heb?'. Als die behoefte niet wordt begrepen, ontstaan negatieve patronen waarin je steeds verder van elkaar afdrijft.

Hoe werkt het?

EFT richt zich op het herkennen en doorbreken van dat negatieve patroon. Emoties krijgen ruimte, omdat ze laten zien wat er werkelijk speelt; zo groeien begrip en vertrouwen weer. Volgens Stichting EFT Nederland is EFT meermaals wetenschappelijk onderzocht, met een sterk positief effect op de verbondenheid en weinig terugval. EFT is er voor partners, maar ook voor gezinnen en voor individuen.

Wat is het?

Een psychische klacht staat nooit op zichzelf: je relaties, gezin en omgeving spelen altijd een rol, in het ontstaan én in het herstel. Systeemtherapie, ook wel relatie- en gezinstherapie genoemd, betrekt daarom belangrijke naasten bij de behandeling: je partner, gezinsleden of anderen die dichtbij staan. Samen vormen zij het systeem waarin jij leeft. Het gaat er niet om een schuldige aan te wijzen, maar om te begrijpen hoe jullie op elkaar reageren en hoe dat klachten in stand kan houden.

Hoe werkt het?

In de gesprekken zit je meestal samen met je partner of gezinsleden bij de therapeut. Jullie brengen in kaart hoe de onderlinge patronen eruitzien: wie reageert waarop, en wat gebeurt er dan? Ieders perspectief krijgt ruimte. Daarna oefenen jullie met anders op elkaar reageren, waardoor vastgelopen patronen doorbroken worden. Volgens de NVRG treedt herstel sneller op wanneer naasten bij de behandeling betrokken worden, zowel op de korte als op de lange termijn. De duur varieert en stem je samen met de therapeut af.

Wat is het?

De meeste mentale klachten worden in stand gehouden door automatische denkpatronen: gedachten die je hebt zonder te beseffen dat je ze hebt. MBCT combineert mindfulnessoefeningen met cognitieve therapie om je bewust te maken van die patronen. Niet om ze weg te duwen, maar om ze te zien zonder erdoor meegesleurd te worden.

Hoe werkt het?

MBCT is een gestructureerd 8-weeksprogramma. Je oefent dagelijks met meditaties, bodyscans en cognitieve oefeningen. Niet om 'zen' te worden, maar om een andere relatie te krijgen met je gedachten. Effectief bewezen bij angst, depressie en chronische stress.

Wat is het?

Slaapproblemen worden zelden veroorzaakt door het niet kunnen slapen. Ze worden in stand gehouden door wat je doet én denkt rondom het slapen. Je maakt je zorgen, gaat eerder naar bed, slaapt overdag, en daarmee train je je brein om waakzaam te zijn juist als je wilt slapen. CGT-I doorbreekt die cyclus.

Hoe werkt het?

CGT-I bestaat uit vier onderdelen: slaaprestrictie (je slaapvenster tijdelijk verkleinen), stimulus control (je bed koppelen aan slapen in plaats van aan piekeren), slaaphygiëne (concrete gedragsaanpassingen), en cognitieve herstructurering (omgaan met piekergedachten). Gemiddeld zijn 6 tot 8 sessies nodig.

Wat is het?

Rouw is een normale reactie op verlies, maar soms raakt het proces vastgelopen. Wanneer intense rouwtekens meer dan 12 maanden aanhouden en het dagelijks leven ernstig beïnvloeden, spreken we van gecompliceerde rouw. Rouwtherapie helpt het verlies een plek te geven, zodat je naast het verdriet ook ruimte maakt voor het leven.

Hoe werkt het?

Rouwtherapie werkt vanuit het duale procesmodel: je oefent zowel met het toelaten van de pijn van het verlies als met het zetten van stappen richting een nieuw leven. Complicated Grief Treatment combineert elementen van exposure, cognitieve gedragstherapie en interpersoonlijke therapie in een gestructureerd programma van ongeveer 16 sessies.