Dissociatie
Je kijkt naar je eigen leven alsof je van buitenaf toekijkt. Alles voelt onwerkelijk. Dit kan dissociatie zijn: een automatisch beschermingsmechanisme van de hersenen.
Wat is dissociatie?
Dissociatie is een verandering in je bewustzijn. Je ervaart een kloof tussen jezelf en je gedachten, gevoelens, herinneringen of omgeving. Er zijn twee hoofdvormen: depersonalisatie, het gevoel dat je gedachten, gevoelens of lichaam niet van jezelf zijn, en derealisatie, het gevoel dat de wereld om je heen onwerkelijk is, alsof je in een droom zit.
Dissociatie is geen zeldzaam fenomeen: bijna iedereen heeft het wel eens kortdurend ervaren, bij slaapgebrek, extreme stress of een schrikreactie. Als het vaker optreedt en het dagelijks leven belemmert, is professionele begeleiding zinvol.
Hoe herken je het?
Oorzaken
Dissociatie ontstaat wanneer de hersenen overbelast raken. Het is een automatische reactie op intense stress, angst of bedreiging. Je lichaam kan niet meer vechten of vluchten, en dissociëren is de derde optie: het bewustzijn gedeeltelijk afsluiten.
Veelvoorkomende oorzaken: aanhoudende traumatische ervaringen (ook in de kindertijd), PTSS, mishandeling, verwaarlozing, een heftige eenmalige traumatische ervaring, of aanhoudende chronische stress.
Dissociatieve stoornissen
Als dissociatie langdurig aanhoudt en het dagelijks leven ernstig belemmert, spreken we van een dissociatieve stoornis. De DSM-5 onderscheidt vijf typen:
Dissociatieve amnesie
Abnormaal geheugenverlies, niet verklaarbaar door een lichamelijke oorzaak.
Dissociatieve fugue
Geheugenverlies gecombineerd met identiteitsverandering. Iemand kan uren ergens zijn zonder te weten hoe.
Dissociatieve identiteitsstoornis (DIS)
Meerdere afzonderlijke identiteiten, vaak gepaard met geheugenverlies tussen de identiteiten.
Depersonalisatie/derealisatiestoornis
Aanhoudend gevoel van onwerkelijkheid of losstaand van de werkelijkheid, soms jarenlang.
Dissociatieve stoornis NAO
Dissociatieve klachten die niet passen in de bovenstaande categorieën.
Behandeling
EMDR
Wanneer dissociatie is ontstaan door traumatische ervaringen, helpt EMDR om die herinneringen te verwerken en de emotionele lading te verminderen.
CGT
Cognitieve gedragstherapie helpt bij het doorbreken van vermijdingsgedrag en het begrijpen van de relatie tussen gedachten, gevoelens en dissociatieve klachten.
Stabilisatietherapie
Bij ernstige dissociatie is de eerste stap stabilisatie: leren omgaan met de klachten voordat traumaverwerking kan plaatsvinden.
Schematherapie
Bij vroegkinderlijke traumatisering helpt schematherapie om diepgewortelde patronen te begrijpen en te doorbreken.
Veelgestelde vragen
Herken je jezelf hierin?
Boek een intakegesprek. Samen kijken jullie wat het beste bij jou past.
Bron: DSM-5, APA · Brand et al. (2019), Journal of Trauma and Dissociation · Trimbos Instituut
Passende behandelingen
Behandelvormen die hierbij helpen
Lees hoe deze bewezen behandelingen werken. Welke bij jou past, bepaal je samen met je hulpverlener tijdens de intake.
Waar zoek je precies naar?
Weet je niet zeker welke hulp je nodig hebt?
Doe de zelftest
Beantwoord een paar vragen over jouw klachten en ontdek welke hulpverlener het beste bij jou past.