Faalangst is een intense angst voor falen die optreedt vóór of tijdens situaties waar je gepresteerd moet worden, zoals tentamens, presentaties of sollicitatiegesprekken. De angst staat niet in verhouding tot je werkelijke capaciteiten.

Wat helpt bij faalangst?

CGT en COMET zijn de meest effectieve behandelingen. CGT helpt negatieve gedachten over falen te herstructureren. COMET is specifiek gericht op het verhogen van zelfwaardering. ACT leert je faalangst te erkennen zonder erdoor bepaald te worden.

← Alle klachtenAngst & zelfvertrouwen

Faalangst: oorzaken, symptomen en behandeling

Q: Hoe herken je faalangst?

Typische kenmerken zijn: je geest blokkeert op het moment van presteren, hartkloppingen en spanning bij de gedachte aan een toets of opdracht, uitstelgedrag, overmatig repeteren of perfectionisme, en het gevoel dat je altijd net te weinig hebt gedaan.

Q: Is faalangst hetzelfde als een fobie?

Nee. Faalangst is prestatiegerelateerd en gaat over de angst te falen of beoordeeld te worden. Een fobie is een irrationele angst voor een specifiek object of situatie. Faalangst kan onderdeel zijn van sociale angststoornis maar dat is niet altijd zo.

Je weet dat je het kunt. Maar op het moment dat het erop aankomt, blokkeert je hoofd. Faalangst is niet hetzelfde als slechte prestaties: het is angst die prestaties in de weg staat.

Boek een intakegesprek

Wat is faalangst?

Faalangst is een intense angst voor falen die optreedt vóór of tijdens situaties waarbij je gepresteerd moet worden. Denk aan tentamens, presentaties, sollicitatiegesprekken of sportwedstrijden. De angst staat niet in verhouding tot je werkelijke capaciteiten en belemmert je juist om te laten zien wat je kunt.

Faalangst is niet hetzelfde als een fobie. Het gaat specifiek om de angst om te falen of negatief beoordeeld te worden. Soms is faalangst een onderdeel van een bredere sociale angststoornis, maar lang niet altijd.

Wetenschappelijke basis: Faalangst hangt samen met negatieve zelfovertuigingen en een verhoogde activering van het amygdala-systeem bij evaluatie-situaties. CGT en COMET zijn bewezen effectief bij het doorbreken van deze patronen (Korrelboom et al. 2012 · NICE Guidelines).

In cijfers

13,1% van de Nederlanders krijgt ooit een sociale fobie; daarmee een van de meest voorkomende angststoornissen

Voorkomen

Vrouwen iets vaker dan mannen

Man / vrouw

Gemiddelde aanvang: 13–15 jaar; 75% voor het 35e jaar

Leeftijd

Zonder behandeling chronisch; gemiddeld 20 jaar voor er hulp gezocht wordt

CGT met exposure is de best onderzochte behandeling; de meeste mensen gaan er duidelijk op vooruit

Behandelingsduur: CGT met exposure: 12–16 sessies (Heimberg 2002, Archives of General Psychiatry · NICE 2013)

Bron: NEMESIS-3, Ten Have et al. (2023), World Psychiatry 22:275–285 (Trimbos-instituut) · Trimbos Richtlijn Angststoornissen (2020) (2023)

Hoe herken je faalangst?

Faalangst uit zich op drie niveaus: in je gedachten, je lichaam en je gedrag.

✓Je geest blokkeert precies op het moment dat het erop aankomt

✓Hartkloppingen, transpireren of misselijkheid bij de gedachte aan een toets of presentatie

✓Uitstelgedrag of overmatig repeteren zonder dat het rustgeeft

✓Perfectionisme: het is nooit goed genoeg, ook niet als je goed hebt gepresteerd

✓Jezelf verwijten dat je te weinig hebt gedaan, ook als dat objectief niet zo is

✓Vergelijkingen met anderen die altijd negatief uitvallen voor jezelf

✓Faalangst loslaten zodra de situatie voorbij is, maar de volgende keer weer dezelfde cyclus

✓Vermijden van situaties waar je beoordeeld kunt worden

Oorzaken van faalangst

Negatieve zelfovertuigingen

Diepgewortelde overtuigingen zoals 'ik ben niet goed genoeg' of 'als ik faal, ben ik een mislukkeling'. Deze overtuigingen worden door faalangst bevestigd en versterken zichzelf.

Vroege ervaringen

Kritische ouders of leraren, pesten of een incident waarbij falen grote gevolgen had. De druk om te presteren is dan vroeg geïnternaliseerd.

Perfectionisme

De lat ligt altijd hoger dan realistisch is. Falen voelt catastrofaal, ook als het objectief een kleine tegenslag is.

Sociale angst

Faalangst en sociale angststoornis overlappen sterk: de angst om negatief beoordeeld te worden is in beide gevallen de kern.

Behandeling

CGT

Cognitieve gedragstherapie helpt de negatieve gedachten rondom presteren te herkennen en te herzien. Je leert reëlere overtuigingen te vormen over jezelf en falen.

COMET

Competitive Memory Training is specifiek gericht op het verhogen van zelfwaardering. Je activeert positieve herinneringen en competenties om het negatieve zelfbeeld te verminderen. Effectief bewezen in meerdere gerandomiseerde studies (Korrelboom et al. 2012).

ACT

Acceptatie en Commitment Therapie leert je faalangst te erkennen zonder erdoor bepaald te worden. Je focust op wat écht belangrijk is, ondanks de angst.

Mindfulness

Mindfulness vergroot bewustzijn van angstreacties zonder er direct in mee te gaan. Bijzonder effectief als faalangst gepaard gaat met veel piekeren.

Veelgestelde vragen

Is faalangst hetzelfde als een fobie?

Nee. Een fobie is een irrationele angst voor een specifiek object of situatie. Faalangst draait om de angst te falen of beoordeeld te worden. Het kan samengaan met sociale angststoornis maar dat is niet altijd zo.

Wordt faalangst vergoed door de verzekering?

Behandeling via een BIG-geregistreerde psycholoog of psychotherapeut valt deels onder de basiszorgverzekering. De bemiddelingskosten van PsyIntake zijn geen zorg en worden niet vergoed. Vraag bij de hulpverlener na wat vergoed wordt.

Kan faalangst ook op latere leeftijd ontwikkelen?

Ja, faalangst kan ook op volwassen leeftijd ontstaan, bijvoorbeeld door negatieve ervaringen op het werk, een burn-out of een ingrijpend faalmoment. De behandeling is vergelijkbaar als bij jongere volwassenen.

Wat is het verschil tussen faalangst en perfectionisme?

Perfectionisme is een gedragspatroon; faalangst is een angstreactie. Ze overlappen sterk: perfectionisme is vaak een manier om de angst te bezweren. In de therapie komen beide onderwerpen doorgaans aan bod.

Gerelateerde klachten

Sociale angststoornis Piekeren Weinig zelfvertrouwen Innerlijke criticus Angststoornis

Faalangst hoeft je niet te bepalen.

Via de huisarts wacht je gemiddeld 6 maanden. Via PsyIntake plan je direct.

Bemiddelingskosten: €195 (eenmalig, inclusief btw)

Boek een intake Alle klachten

Bron: Korrelboom et al. (2012), Cognitive Therapy and Research · NICE Guidelines · DSM-5, APA

Passende behandelingen

Behandelvormen die hierbij helpen

Lees hoe deze bewezen behandelingen werken. Welke bij jou past, bepaal je samen met je hulpverlener tijdens de intake.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)COMET ACT

Zoek hulp bij jou in de buurt

Psycholoog per stad

Almere Amersfoort Amsterdam Arnhem Barneveld Breda Den Haag Eindhoven Groningen Leusden Nijmegen Rotterdam Tilburg Utrecht Weesp

Waar zoek je precies naar?

Een psycholoog zonder wachtlijst Zonder verwijsbrief naar een psycholoog Wat een psycholoog kost als je zelf betaalt Hulp buiten je zorgverzekering om Een psycholoog in de avond of het weekend Online een psycholoog spreken Hoe lang de wachtlijsten in de GGZ zijn Zelf nagaan wat er speelt

Weet je niet zeker welke hulp je nodig hebt?

Doe de zelftest

Beantwoord een paar vragen over jouw klachten en ontdek welke hulpverlener het beste bij jou past.

Doe de zelftest Alle klachten