Paniekaanval
Opeens overspoelt een golf van intense angst je. Je hart bonst, je kunt nauwelijks ademen, alles voelt onwerkelijk. Een paniekaanval is intens, en behandelbaar.
Wat is een paniekaanval?
Een paniekaanval is een plotselinge golf van intense angst waarbij je lichaam een massale stressreactie in gang zet. Je hart gaat sneller kloppen, je ademhaling versnelt, je zweet: het lichaam bereidt zich voor op gevaar dat er niet is. Dat maakt een paniekaanval zo verwarrend en beangstigend: de reactie voelt volledig echt, maar de dreiging is er niet.
Een aanval duurt meestal tussen de vijf en twintig minuten en gaat daarna vanzelf over. Hoe hevig het ook voelt: een paniekaanval is niet gevaarlijk. Je gaat er niet aan dood en je verliest er niet de controle door, ook al voelt dat wel zo.
Symptomen
Typische lichamelijke en psychische kenmerken van een paniekaanval:
Weten dat al deze symptomen een normale reactie zijn van een overactief alarmsysteem, en dat ze vanzelf verdwijnen, is al een eerste stap naar minder angst.
Wat is een paniekstoornis?
Als je na een paniekaanval zo bang bent voor een volgende aanval dat die angst zelf paniekaanvallen uitlokt, spreken we van een paniekstoornis. Je raakt gevangen in een vicieuze cirkel: angst voor paniekaanvallen veroorzaakt paniekaanvallen.
Dit leidt vaak tot vermijdingsgedrag: je gaat situaties uit de weg waar je moeilijk weg kunt: liften, drukke plekken, openbaar vervoer, alleen buitengaan. Op de korte termijn voelt dat veilig, maar op de lange termijn vergroot het de angst.
De vicieuze cirkel
Paniekaanval → angst voor herhaling → vermijding → meer angst → paniekaanval. Doorbreken vereist bewuste blootstelling, niet vermijding.
Agorafobie
Bij een paniekstoornis kan agorafobie ontstaan: de angst voor situaties waaruit je niet makkelijk weg kunt. Soms durven mensen het huis niet meer uit.
Oorzaken
Erfelijkheid
Paniekaanvallen en angststoornissen komen vaker voor in families. Er is een biologische kwetsbaarheid.
Neurotransmitters
Een disbalans in serotonine, noradrenaline of GABA kan het alarmsysteem gevoeliger maken.
Stressvolle periodes
Aanhoudende spanning, grote levensveranderingen of trauma kunnen de kans op paniekaanvallen verhogen.
Ademhalingspatroon
Mensen die chronisch te oppervlakkig ademen, hebben een lagere drempel voor paniekaanvallen.
Cafeïne, alcohol, drugs
Stimulerende middelen verhogen hartslag en spanning en kunnen een aanval uitlokken.
Wat te doen tijdens een aanval
Herinner jezelf: het gaat over
Een paniekaanval is altijd eindig. Hoe intens ook, na tien tot twintig minuten neemt hij af. Dat weten helpt.
Adem bewust
Adem 3 tellen in en 6 tellen uit. Langer uitademen dan inademen kalmeert het zenuwstelsel direct.
Gronden
Benoem vijf dingen die je ziet, vier die je hoort, drie die je kunt aanraken. Brengt je terug in het hier en nu.
Niet weglopen
Vlucht je weg, dan bevestigt je brein dat er gevaar was. Blijf: de aanval gaat voorbij.
Behandeling
CGT
Cognitieve gedragstherapie is de meest bewezen behandeling. Je leert de gedachten doorbreken die de spiraal in stand houden, en je oefent met het verdragen van angst.
Exposure
Stapsgewijs blootstelling aan de situaties of sensaties die angst oproepen. Je leert dat de angst afneemt als je er niet voor vlucht.
Interoceptieve exposure
Oefenen met de lichamelijke sensaties van een paniekaanval (hartkloppingen, duizeligheid), zodat ze minder alarmerend worden.
Mindfulness
Bewust aanwezig zijn in het moment, zonder mee te gaan in de gedachten die angst vergroten.
Ademhertraining
Leren rustig en buikgericht ademen als basispatroon vermindert de drempel voor paniekaanvallen.
Veelgestelde vragen
Gerelateerde klachten
Herken je jezelf hierin?
Boek een intakegesprek. Samen kijken jullie wat het beste bij jou past.
Via de huisarts wacht je gemiddeld 6 maanden. Via PsyIntake plan je direct.
Bemiddelingskosten: €195 (eenmalig, inclusief btw)
Bron: DSM-5, APA · Barlow (2002), Anxiety and Its Disorders · Trimbos Instituut
Passende behandelingen
Behandelvormen die hierbij helpen
Lees hoe deze bewezen behandelingen werken. Welke bij jou past, bepaal je samen met je hulpverlener tijdens de intake.
Waar zoek je precies naar?
Weet je niet zeker welke hulp je nodig hebt?
Doe de zelftest
Beantwoord een paar vragen over jouw klachten en ontdek welke hulpverlener het beste bij jou past.