← Alle klachtenAngststoornis

Paniekstoornis

Steeds opnieuw overvalt de paniek je, onverwacht en intens. En de angst voor de volgende aanval neemt het stuur over. Dat is een paniekstoornis, en hij is goed behandelbaar.

Wat is een paniekstoornis?

Een paniekstoornis is een angststoornis waarbij je regelmatig, onverwacht paniekaanvallen krijgt, en daarna zo bang bent voor een nieuwe aanval dat die angst zelf je leven gaat beheersen. Het gaat niet alleen om de aanvallen zelf, maar om wat erna komt: de anticipatieangst.

Kenmerkend voor een paniekstoornis is dat je gedrag verandert om nieuwe aanvallen te voorkomen. Je gaat situaties vermijden, trekt je terug, en je wereld wordt kleiner. Terwijl dat vermijden juist de angst groter maakt.

Wetenschappelijke basis: Bij een paniekstoornis is er sprake van een aangeleerd angstrespons: het brein associeert bepaalde situaties of lichamelijke sensaties met gevaar. CGT, inclusief interoceptieve exposure, doorbreekt dit patroon en helpt de meeste mensen duidelijk vooruit (Barlow, 2002).
In cijfers
2,7–3,5% van de bevolking heeft ooit een paniekstoornis
Voorkomen
Vrouwen 2× vaker dan mannen
Man / vrouw
Gemiddelde aanvang: 20–30 jaar
Leeftijd
Zonder behandeling chronisch bij 30–40% van de patiënten
CGT geeft 80–90% verbetering; herval met therapie significant minder dan met medicatie
Behandelingsduur: CGT: 10–15 sessies (Clark et al. 1994, Journal of Consulting and Clinical Psychology · Trimbos Richtlijn Angststoornissen 2020)
Bron: NEMESIS-2, De Graaf et al. (2013) · Trimbos Richtlijn Angststoornissen (2020) · RIVM (2024) (2024)

Hoe herken je een paniekstoornis?

Een paniekstoornis is meer dan af en toe een paniekaanval. Er zijn drie kernelementen:

✓Terugkerende, onverwachte paniekaanvallen
✓Minstens een maand lang aanhoudende angst voor een nieuwe aanval (anticipatieangst)
✓Gedragsverandering door de angst: vermijding van situaties, plekken of lichamelijke activiteit

Aanvullende klachten die veel voorkomen:

✓Angst dat je de controle verliest, gek wordt of doodgaat
✓Vermijding van sporten, koffie of andere dingen die je hartslag verhogen
✓Drukke of besloten plekken vermijden (lift, trein, winkelcentrum)
✓Niet meer durven uitgaan of alleen zijn
✓Slaapproblemen en concentratiemoeilijkheden
✓Somberheid of eenzaamheid door de beperking van je leven

Gevolgen

Een paniekstoornis heeft een grote impact. Je wereld wordt steeds kleiner naarmate je meer vermijdt. Wat begint met het mijden van drukke plekken, kan uitgroeien tot agorafobie: de angst voor situaties waaruit je niet makkelijk weg kunt. Sommige mensen durven het huis uiteindelijk nauwelijks meer uit.

Agorafobie

Ruim 30% van de mensen met een paniekstoornis ontwikkelt agorafobie. Ze vermijden liften, openbaar vervoer, drukke winkels of alleen buiten zijn.

Sociale terugtrekking

Feestjes afzeggen, vrienden minder zien, werk vermijden. De paniekstoornis isoleert.

Secundaire depressie

Langdurig leven met beperkingen vergroot de kans op somberheid en depressieve klachten.

Wat helpt zelf?

Structuur aanhouden

Vaste tijden voor slapen, eten en activiteiten houden het zenuwstelsel rustiger.

Bewust ademen

Oefenen met trage buikademhaling verlaagt de drempel voor paniekaanvallen.

Niet vermijden

Elke keer dat je een situatie vermijdt, bevestig je dat die gevaarlijk is. Kleine stapjes naar blootstelling zijn effectiever.

Stress reduceren

Minder cafeïne, voldoende slaap, beweging. het verlaagt de gevoeligheid van het zenuwstelsel.

Behandeling

CGT

Cognitieve gedragstherapie is de meest effectieve behandeling. Je leert de gedachten die de paniekspiraal voeden te herkennen en doorbreken.

Interoceptieve exposure

Je oefent bewust met de lichamelijke sensaties van een paniekaanval (door een rietje ademen, ronddraaien) zodat je brein leert dat die sensaties niet gevaarlijk zijn.

Exposure in vivo

Stapsgewijs de situaties opzoeken die je vermijdt. Hoe vaker je er in stapt zonder te vluchten, hoe minder angst je ervaart.

Mindfulness

Bewust omgaan met gedachten en lichamelijke sensaties zonder erin meegesleurd te worden.

Veelgestelde vragen

Hoe voel ik een paniekaanval aankomen?
Soms zijn er vroege signalen: een licht gevoel van spanning, versnelde hartslag, tintelingen. Die herkennen en vroeg ingrijpen met ademhaling helpt.
Wat is de 5-4-3-2-1 oefening?
Een groundingtechniek: benoem 5 dingen die je ziet, 4 die je hoort, 3 die je kunt aanraken, 2 die je ruikt, 1 dat je proeft. Brengt je terug in het moment.
Verschilt een paniekstoornis van een angststoornis?
Een paniekstoornis is een type angststoornis. Het onderscheidende kenmerk is de anticipatieangst na paniekaanvallen en het bijbehorende vermijdingsgedrag.

Gerelateerde klachten

Herken je jezelf hierin?

Boek een intakegesprek. Samen kijken jullie wat het beste bij jou past.

Via de huisarts wacht je gemiddeld 6 maanden. Via PsyIntake plan je direct.

Bemiddelingskosten: €195 (eenmalig, inclusief btw)

Bron: DSM-5, APA · Barlow (2002), Anxiety and Its Disorders · Trimbos Instituut

Passende behandelingen

Behandelvormen die hierbij helpen

Lees hoe deze bewezen behandelingen werken. Welke bij jou past, bepaal je samen met je hulpverlener tijdens de intake.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)Exposure in vivo

Zoek een gespecialiseerde hulpverlener

Hulp per stad

AlmereAmersfoortAmsterdamArnhemBarneveldBredaDen HaagEindhovenGroningenNijmegenRotterdamTilburgUtrecht
Alle steden bekijken →

Waar zoek je precies naar?

Een psycholoog zonder wachtlijstZonder verwijsbrief naar een psycholoogWat een psycholoog kost als je zelf betaaltHulp buiten je zorgverzekering omEen psycholoog in de avond of het weekendOnline een psycholoog sprekenHoe lang de wachtlijsten in de GGZ zijnZelf nagaan wat er speelt

Weet je niet zeker welke hulp je nodig hebt?

Doe de zelftest

Beantwoord een paar vragen over jouw klachten en ontdek welke hulpverlener het beste bij jou past.

Doe de zelftestAlle klachten