← Alle klachtenManipulatie & relaties

Gaslighting

Je twijfelt steeds vaker aan jezelf. Of je iets verkeerd hebt begrepen. Of je overdrijft. Maar eigenlijk klopt er iets niet. Gaslighting is een subtiele en schadelijke vorm van manipulatie.

Wat is gaslighting?

Gaslighting is een vorm van psychologische manipulatie waarbij iemand jouw waarneming, herinneringen of gevoelens systematisch in twijfel trekt of ontkent. Het doel, bewust of onbewust, is dat jij gaat twijfelen aan jezelf en steeds meer afhankelijk wordt van de ander.

De term komt van het toneelstuk 'Gas Light' (1938), waarin een man zijn vrouw langzaam doet geloven dat ze gek wordt door situaties te manipuleren en vervolgens te ontkennen. Gaslighting kan voorkomen in relaties, gezinnen, vriendschappen en op de werkvloer.

Wetenschappelijke basis: Langdurig gaslighting wordt beschouwd als een vorm van emotioneel misbruik die PTSS-symptomen kan veroorzaken: hyperwaakzaamheid, zelfvertrouwensverlies, twijfel aan de eigen realiteit. Herman (1992) beschrijft vergelijkbare mechanismen bij chronisch psychologisch trauma.

Hoe herken je gaslighting?

✓Iemand ontkent wat hij of zij heeft gezegd, ook al weet jij het zeker
✓Dingen worden verdraaid: jij bent plotseling degene die iets fout heeft gedaan
✓Je wordt belachelijk gemaakt als je iets aankaart: 'je overdrijft toch'
✓Je wordt geïsoleerd van vrienden of familie
✓Warme periodes wisselen af met afwijzing: je weet nooit waar je aan toe bent
✓Je twijfelt steeds vaker aan je eigen gevoel, geheugen of waarneming
✓Je verontschuldigt je voortdurend, ook als je niks hebt gedaan

Gaslighting en narcisme

Gaslighting wordt vaak geassocieerd met narcisme, maar het is een techniek die door meer mensen wordt ingezet. Sommigen doen het bewust om controle te houden. Anderen doen het onbewust, als aangeleerd patroon of uit eigen onzekerheid.

Wat de intentie ook is: het effect op de ontvanger is schadelijk. En dat is wat telt.

Gevolgen

✓Ernstig verlies van zelfvertrouwen
✓Twijfelen aan je eigen waarneming en herinneringen
✓Angst, stress en depressieve gevoelens
✓Slaapproblemen en lichamelijke stressklachten
✓Sociaal isolement, door de manipulator of uit schaamte
✓PTSS-klachten bij langdurig gaslighting

Herstel

Herstel begint bij erkenning: wat er is gebeurd was niet jouw schuld, en jouw waarneming klopt. Van daaruit:

EMDR

Traumaverwerking van de ervaringen die gaslighting heeft achtergelaten.

Schematherapie

Werkt aan de diepe overtuigingen over jezelf die door gaslighting zijn versterkt of zijn ontstaan.

CGT

Helpt bij het herkennen van manipulatieve patronen en het herstellen van vertrouwen in jezelf.

Steun van vertrouwde anderen

Vrienden, familie of een hulpverlener die jou bevestigen in jouw realiteit zijn cruciaal voor herstel.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of ik gegaslighted word?
Als je steeds vaker twijfelt aan jezelf terwijl anderen die twijfel bij je veroorzaken, is dat een signaal. Schrijf gesprekken op, zoek steun bij vertrouwde mensen.
Wat als de gaslighter zegt dat ik overdrijf?
Dat is een klassiek gaslighting-patroon. Je gevoel is geldig. Je ervaringen zijn echt. Iemand die jou herhaaldelijk laat twijfelen aan je eigen realiteit, doet iets dat niet klopt.
Hoe kom ik eruit?
Allereerst: erkenning. Dan, indien mogelijk, afstand. Professionele begeleiding helpt bij het verwerken en het herstel van zelfvertrouwen.

Herken je jezelf hierin?

Boek een intakegesprek. Samen kijken jullie wat het beste bij jou past.

Bron: Stern (2007), Gaslighting · Herman (1992), Trauma and Recovery · Trimbos Instituut

Passende behandelingen

Behandelvormen die hierbij helpen

Lees hoe deze bewezen behandelingen werken. Welke bij jou past, bepaal je samen met je hulpverlener tijdens de intake.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)EMDRSchematherapie

Zoek hulp bij jou in de buurt

Psycholoog per stad

AlmereAmersfoortAmsterdamArnhemBarneveldBredaDen HaagEindhovenGroningenLeusdenNijmegenRotterdamTilburgUtrechtWeesp

Waar zoek je precies naar?

Een psycholoog zonder wachtlijstZonder verwijsbrief naar een psycholoogWat een psycholoog kost als je zelf betaaltHulp buiten je zorgverzekering omEen psycholoog in de avond of het weekendOnline een psycholoog sprekenHoe lang de wachtlijsten in de GGZ zijnZelf nagaan wat er speelt

Weet je niet zeker welke hulp je nodig hebt?

Doe de zelftest

Beantwoord een paar vragen over jouw klachten en ontdek welke hulpverlener het beste bij jou past.

Doe de zelftestAlle klachten