← Alle klachtenOCD & dwangklachten

Smetvrees

Je wast je handen voor de zoveelste keer. Je weet dat het niet nodig is, maar de drang is sterker. Smetvrees is een vorm van OCD en is goed behandelbaar.

Wat is smetvrees?

Smetvrees is een specifieke vorm van obsessieve-compulsieve stoornis (OCD), waarbij de obsessie zich richt op besmetting, vuil of ziekte. Je hebt opdringende gedachten ('die deurklink zit vol bacteriën') en reageert daarop met dwanghandelingen (handen wassen, schoonmaken) die tijdelijk de angst verlichten.

Het probleem: de angst keert altijd terug. En de rituelen duren steeds langer en worden steeds uitgebreider. Ze geven verlichting, maar houden de angst in stand.

Wetenschappelijke basis: OCD treft naar schatting 2-3% van de bevolking. Smetvrees is een van de meest voorkomende vormen. ERP (exposure and response prevention) gecombineerd met CGT is de meest bewezen effectieve behandeling (Rachman, 2004).

Hoe herken je smetvrees?

Obsessieve gedachten (opdringend, ongewild):

✓Deurklinken, toiletten of andere oppervlakken zijn besmet
✓Je hebt iemand ziek gemaakt of bent zelf besmet
✓Bepaalde mensen of objecten zijn 'vies' of 'gevaarlijk'
✓Angst dat besmetting schade veroorzaakt die jij niet kunt voorkomen

Dwanghandelingen (rituelen die de angst tijdelijk verlagen):

✓Tientallen keren per dag handen wassen, soms tot de huid kapot gaat
✓Obsessief schoonmaken of alles meerdere keren desinfecteren
✓Vermijden van contact met als 'vies' ervaren objecten of mensen
✓Controleren of je wel goed hebt schoongemaakt
✓Anderen vragen om geruststelling ('is het nu schoon genoeg?')

De vicieuze cirkel

Obsessieve gedachte → intense angst → ritueel → tijdelijke verlichting → gedachte keert terug, maar sterker.

Het ritueel lijkt te helpen, maar leert het brein juist: 'het gevaar is reëel, het ritueel was nodig.' Daarmee versterkt elke wasbeurt de overtuiging dat er gevaar was, en groeit de angst.

Smetvrees herkennen is de eerste stap. Je weet misschien ook wel dat het irrationeel is, en toch werkt de drang sterker dan dat rationele inzicht. Dat hoeft je niet te beschamen. Het is een eigenschap van OCD, niet van jou als persoon.

Oorzaken

Erfelijkheid

OCD heeft een erfelijke component. Als het in je familie voorkomt, is de kans groter.

Behoefte aan controle

Smetvrees hangt vaak samen met een diepe angst voor onzekerheid en controleverlies.

Perfectionism en verantwoordelijkheidsgevoel

De overtuiging dat je áltijd verantwoordelijk bent voor schade aan anderen.

Stress als verergerende factor

Stress versterkt de obsessies en maakt de drempelwaarde voor rituelen lager.

Behandeling

ERP (Exposure en responspreventie)

De meest effectieve behandeling voor OCD. Je wordt stapsgewijs blootgesteld aan triggers, terwijl je het ritueel bewust uitstelt of weglaat. Zo leert je brein dat de angst vanzelf afneemt.

CGT

Je onderzoekt de overtuigingen die de obsessies voeden: 'Als ik me niet was, wordt iemand ziek door mij.' Is dat realistisch? Waarschijnlijk.

ACT

Leren omgaan met obsessieve gedachten zonder erin mee te gaan: ze observeren zonder ze te geloven.

Veelgestelde vragen

Is smetvrees hetzelfde als OCD?
Smetvrees is een subtype van OCD: de meest voorkomende variant.
Wat is het verschil tussen smetvrees en mysofobie?
Mysofobie is de angst voor vuil of besmetting. Smetvrees gaat verder: er zijn ook dwanghandelingen als reactie op die angst.
Hoelang duurt behandeling?
ERP voor OCD duurt gemiddeld 12-20 sessies. Veel mensen merken al na een paar sessies verbetering.

Herken je jezelf hierin?

Boek een intakegesprek. Samen kijken jullie wat het beste bij jou past.

Bron: DSM-5, APA · Rachman (2004), Behaviour Research and Therapy · Trimbos Instituut

Passende behandelingen

Behandelvormen die hierbij helpen

Lees hoe deze bewezen behandelingen werken. Welke bij jou past, bepaal je samen met je hulpverlener tijdens de intake.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)Exposure in vivo

Zoek hulp bij jou in de buurt

Psycholoog per stad

AlmereAmersfoortAmsterdamArnhemBarneveldBredaDen HaagEindhovenGroningenLeusdenNijmegenRotterdamTilburgUtrechtWeesp

Waar zoek je precies naar?

Een psycholoog zonder wachtlijstZonder verwijsbrief naar een psycholoogWat een psycholoog kost als je zelf betaaltHulp buiten je zorgverzekering omEen psycholoog in de avond of het weekendOnline een psycholoog sprekenHoe lang de wachtlijsten in de GGZ zijnZelf nagaan wat er speelt

Weet je niet zeker welke hulp je nodig hebt?

Doe de zelftest

Beantwoord een paar vragen over jouw klachten en ontdek welke hulpverlener het beste bij jou past.

Doe de zelftestAlle klachten