Persoonlijkheidsstoornis
Je loopt steeds tegen dezelfde patronen aan: in relaties, in hoe je reageert, in hoe je jezelf ziet. Een persoonlijkheidsstoornis is geen gebrek. Het is een patroon dat verandering vraagt.
Wat is een persoonlijkheidsstoornis?
Je persoonlijkheid is de karakteristieke manier waarop je denkt, voelt en handelt. Bij een persoonlijkheidsstoornis zijn bepaalde patronen in denken, voelen of reageren zo star en aanhoudend aanwezig dat ze het dagelijks leven, relaties of je welzijn ernstig belemmeren.
Het woord 'stoornis' klinkt zwaar, en dat begrijpen we. Maar het gaat niet om een fundamentele fout in wie je bent. Het gaat om patronen die zijn ontstaan als reactie op ervaringen, en die nu niet meer goed passen bij je leven. Die patronen zijn te begrijpen en te beïnvloeden.
Hoe herken je het?
Deze patronen zijn doorgaans zichtbaar in meerdere contexten (werk, relaties, vriendschappen) en beginnen meestal al in de adolescentie of vroege volwassenheid.
De drie clusters
Cluster A: vreemd of excentriek
Paranoïde, schizoïde en schizotypische persoonlijkheidsstoornis. Kenmerken: wantrouwen, teruggetrokkenheid, bizarre gedachten of percepties. Sterke voorkeur voor eenzaamheid en beperkt contact met anderen.
Cluster B: dramatisch of emotioneel
Borderline, narcistisch, antisociaal en theatraal (histrionisch). Kenmerken: intense emoties, impulsiviteit, sterk wisselende relaties, behoefte aan aandacht of bewondering.
Cluster C: angstig of vermijdend
Vermijdend, afhankelijk en obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis. Kenmerken: angst, onzekerheid, sterke behoefte aan controle of bevestiging, moeite met zelfstandigheid.
Oorzaken
Er is geen enkelvoudige oorzaak. Persoonlijkheidsstoornissen ontstaan door een samenspel van:
Aanleg
Biologische kwetsbaarheid: een gevoeliger zenuwstelsel, erfelijke factoren, temperament.
Vroege ervaringen
Onveilige hechting, verwaarlozing, mishandeling of overmatige controle in de jeugd.
Leerpatronen
Overlevingsstrategieën die ooit nuttig waren, maar nu starr zijn geworden.
Behandeling
Persoonlijkheidsstoornissen zijn behandelbaar. Niet door de persoon te veranderen, maar door patronen te begrijpen en nieuwe mogelijkheden te leren.
Schematherapie
Gericht op de diepe overtuigingen en patronen die in de jeugd zijn ontstaan. Bijzonder effectief bij cluster B en C.
DBT (Dialectische gedragstherapie)
Ontwikkeld voor borderline: leren omgaan met intense emoties, impulsiviteit en interpersoonlijke problemen.
MBT (Mentalisatiegerichte therapie)
Versterkt het vermogen om eigen en andermans gedachten en gevoelens te begrijpen.
CGT
Voor het doorbreken van negatieve denkpatronen die de persoonlijkheidsstoornis in stand houden.
EMDR
Wanneer traumatische ervaringen de persoonlijkheidsstoornis mede voeden.
Veelgestelde vragen
Herken je jezelf hierin?
Boek een intakegesprek. Samen kijken jullie wat het beste bij jou past.
Bron: DSM-5, APA · Bateman & Fonagy (2004), Psychotherapy for Borderline Personality Disorder · Trimbos Instituut
Passende behandelingen
Behandelvormen die hierbij helpen
Lees hoe deze bewezen behandelingen werken. Welke bij jou past, bepaal je samen met je hulpverlener tijdens de intake.
Waar zoek je precies naar?
Weet je niet zeker welke hulp je nodig hebt?
Doe de zelftest
Beantwoord een paar vragen over jouw klachten en ontdek welke hulpverlener het beste bij jou past.