← Alle klachtenPersoonlijkheid

Narcisme

Iemand met narcistisch gedrag lijkt zelfverzekerd en sterk. Maar achter die buitenkant schuilt vaak onzekerheid, kwetsbaarheid en angst voor afwijzing.

Wat is narcisme?

Narcisme is een persoonlijkheidstrek gekenmerkt door een sterk gevoel van eigenwaarde, een behoefte aan bewondering en een beperkt vermogen tot empathie. Iedereen heeft enige mate van narcisme: het is niet per definitie ongezond.

Bij een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) zijn deze kenmerken diepgeworteld, star en veroorzaken ze problemen in relaties, werk en dagelijks leven. Het gaat hierbij niet om oppervlakkige arrogantie, maar om een fundamentele manier van zijn die voortkomt uit kwetsbaarheid en angst voor ontoereikendheid.

Wetenschappelijke basis: NPS treft naar schatting 0,5-5% van de bevolking, vaker mannen dan vrouwen. Onderzoek toont aan dat achter het grootse zelfgevoel vaak een fragiel zelfvertrouwen schuilt dat sterk reageert op kritiek of afwijzing (Ronningstam, 2005).
In cijfers
Narcistische persoonlijkheidsstoornis: 0,5–5% van de bevolking
Voorkomen
Mannen 3× vaker gediagnosticeerd dan vrouwen
Man / vrouw
Manifesteert in vroege volwassenheid; patroon is vroeg aanwezig
Leeftijd
Onderscheid tussen narcistische trekken (normaal) en stoornis (ernstige beperkingen) is essentieel
Behandelmotivatie is laag; directe hulpvraag richt zich soms op rouw of relatieproblemen
Bron: Trimbos Richtlijn Persoonlijkheidsstoornissen (2021) · DSM-5 APA (2024)

Hoe herken je narcistisch gedrag?

✓Overdreven gevoel van eigenwaarde en belangrijkheid
✓Sterke behoefte aan bewondering en bevestiging
✓Weinig empathie: moeite om zich in anderen in te leven
✓Overtuiging dat zij speciale behandeling verdienen
✓Anderen gebruiken voor eigen doelen, zonder schuldgevoel
✓Extreme jaloezie of de overtuiging dat anderen jaloers zijn
✓Arrogant gedrag en neerbuigende opmerkingen
✓Hevige boosheid bij kritiek of tegenwerking

Achter dit gedrag schuilt bijna altijd: intense angst voor falen, afwijzing en niet goed genoeg zijn.

Soorten narcisme

Grootheidsnarcimsme (overt)

Zichtbaar: luid, dominant, aandachtszoekend, makkelijk te herkennen.

Kwetsbaar narcisme (covert)

Verborgen: introvert, hypergevoelig voor kritiek, speelt slachtoffer. Moeilijker te herkennen.

Giftig of kwaadaardig narcisme

Combinatie van narcisme met antisociaal gedrag, agressie en gebrek aan wroeging.

Als jij iemand met narcisme in je leven hebt

Omgaan met narcistisch gedrag is uitputtend. Je zelfvertrouwen brokkelt af, je voelt je nooit goed genoeg en je twijfelt steeds meer aan jezelf. Dat is de impact, en die mag er zijn.

Herken het patroon

Bewustwording is de eerste stap. Als je begrijpt wat er speelt, verliest de manipulatie een deel van zijn grip.

Bescherm je eigenwaarde

Je zelfvertrouwen opbouwen buiten de relatie met de narcist is essentieel. Zoek steun bij mensen die jou echt zien.

Grenzen stellen

Moeilijk, maar noodzakelijk. Soms is afstand nemen, of volledig uit de situatie stappen, de gezondste keuze.

Professionele begeleiding

CGT, schematherapie of systeemtherapie kunnen helpen bij de schade die het contact heeft aangericht en bij het herstellen van je eigenwaarde.

Veelgestelde vragen

Kan een narcist veranderen?
Met intensieve therapie (schematherapie, MBT) is verandering mogelijk, maar moeilijk en zeldzaam. De narcist moet zelf de behoefte voelen aan verandering. en dat is juist het probleem.
Is narcisme erfelijk?
Er is een erfelijke component, maar opvoeding, hechting en vroegkinderlijke ervaringen spelen ook een belangrijke rol.
Hoe bescherm ik mezelf?
Grenzen stellen, je eigen realiteit vertrouwen, steun zoeken buiten de relatie en professionele begeleiding zijn de belangrijkste stappen.

Herken je jezelf hierin?

Boek een intakegesprek. Samen kijken jullie wat het beste bij jou past.

Bron: DSM-5, APA · Ronningstam (2005), Identifying and Understanding the Narcissistic Personality · Trimbos Instituut

Passende behandelingen

Behandelvormen die hierbij helpen

Lees hoe deze bewezen behandelingen werken. Welke bij jou past, bepaal je samen met je hulpverlener tijdens de intake.

Schematherapie

Zoek hulp bij jou in de buurt

Psycholoog per stad

AlmereAmersfoortAmsterdamArnhemBarneveldBredaDen HaagEindhovenGroningenLeusdenNijmegenRotterdamTilburgUtrechtWeesp

Waar zoek je precies naar?

Een psycholoog zonder wachtlijstZonder verwijsbrief naar een psycholoogWat een psycholoog kost als je zelf betaaltHulp buiten je zorgverzekering omEen psycholoog in de avond of het weekendOnline een psycholoog sprekenHoe lang de wachtlijsten in de GGZ zijnZelf nagaan wat er speelt

Weet je niet zeker welke hulp je nodig hebt?

Doe de zelftest

Beantwoord een paar vragen over jouw klachten en ontdek welke hulpverlener het beste bij jou past.

Doe de zelftestAlle klachten