Psychose
Je kunt de realiteit niet meer goed onderscheiden van je eigen ervaringen. Wanen, hallucinaties, verwarring. Een psychose is verwarrend en soms beangstigend, en behandelbaar.
Wat is een psychose?
Bij een psychose verliest iemand de grip op de werkelijkheid. Je ervaart dingen die er niet zijn (hallucinaties), hebt overtuigingen die niet kloppen met de realiteit (wanen), of denkt en communiceert op een manier die anderen niet kunnen volgen.
Een psychose is geen karakter- of wilszwakte. Het is een toestand van het brein waarbij de verwerking van informatie ernstig verstoord is. Onderzoek van de Open Universiteit toont dat 1 op de 6 Nederlanders ooit een milde psychotische ervaring heeft gehad. Een episodische psychose of psychotische stoornis is minder frequent maar serieus en vergt professionele zorg.
Oorzaken
Kwetsbaarheid-stresmodel
Iemand heeft een biologische kwetsbaarheid (deels erfelijk) die wordt geactiveerd door stressoren: drugs, traumatische ervaringen, langdurige stress.
Drugsgebruik
Met name cannabis (bij jongeren), amfetaminen en MDMA kunnen een psychose uitlokken bij gevoelige personen.
Lichamelijke oorzaken
Hoge koorts, schildklierproblemen of andere medische oorzaken kunnen psychotische klachten veroorzaken.
Onderliggende stoornissen
Schizofrenie, bipolaire stoornis of een ernstige depressie kunnen samengaan met psychotische episoden.
Symptomen
Symptomen zijn onder te verdelen in positieve en negatieve symptomen:
Positieve symptomen
Toevoegingen aan de normale ervaring: hallucinaties (stemmen horen, dingen zien die er niet zijn), wanen (overtuigingen die niet kloppen met de realiteit, zoals achtervolgingswaan of grootheidsideeën), onsamenhangende gedachten.
Negatieve symptomen
Verlies van normale functies: weinig emoties tonen, sociaal terugtrekken, moeite met plannen of initiatief nemen, spreekarmoe.
Mensen in een psychose hebben doorgaans weinig ziekte-inzicht: het voelt echt. Daardoor kan het moeilijk zijn voor henzelf of de omgeving om te herkennen dat er iets mis is.
Schizofrenie
Schizofrenie is een aandoening waarbij psychotische episoden een chronischer karakter hebben. De diagnose wordt gesteld als iemand minstens een maand een psychose heeft gehad en daarna minimaal zes maanden restklachten. Schizofrenie vereist gespecialiseerde psychiatrische zorg.
Behandeling
Medicatie (door psychiater/arts)
Antipsychotica zijn de eerste lijn bij een acute psychose. Ze verminderen wanen en hallucinaties.
Psycho-educatie
Begrijpen wat een psychose is, welke factoren het uitlokken en hoe je signalen vroeg herkent.
CGT bij psychose
Helpt bij het omgaan met wanen en stemmen, het verminderen van angst en het normaliseren van psychotische ervaringen.
Herstelgericht werken
Na de acute fase: zingeving, werk, relaties, terugvalpreventie.
Veelgestelde vragen
Herken je jezelf hierin?
Boek een intakegesprek. Samen kijken jullie wat het beste bij jou past.
Bron: DSM-5, APA · Van Os et al. (2009), Nature · Open Universiteit NL
Waar zoek je precies naar?
Weet je niet zeker welke hulp je nodig hebt?
Doe de zelftest
Beantwoord een paar vragen over jouw klachten en ontdek welke hulpverlener het beste bij jou past.